تاریخچه مدرسه علمیه امام رضا(ع) بهارستان

درآمـــد:


یک) تعریف حوزه‌ی مطلوب: حوزه ­ی علميه، نهادی­ست معرفتی ـ معنوی، و تحقیقی ـ تعلیمی­، که با الهام از منابع معتبر دینی (عقل، کتاب و سنت ) و بازشناسی و روزآمد سازی و کاربست سنت­های عریق و آزموده­ی نظام علمی ـ تربیتی، و مدیریتی ـ معیشتی بازمانده از سلف صالح، به­ منظور استکمال نفوس مستعده و به منصّه­ی ظهور نشاندن قابلیت­های فطری داوطلبان، در عرصه­ ها و ابعاد «معرفت به حقایق»، «عبودیت الهی»، «اخلاق اسلامی»، «علم نافع» و «مهارتهای»[ :تحقیق وتالیف، تدریس وتبلیغ ] مرتبط بدانها، فعالیت می­نماید. بدین ترتیب نظام جاری و ساری در حوزه­ی مطلوب و معیار، نظامی ­است پرور­ش­مآل. ارکان انسانی [وسخت­افزاری] حوزه عبارتند از: سرپرستی (هادی معنوی ـ علمی)، مدیران، مدرسان، و طلاب، و ارکان معنوی [و نرم­افزاری] آن نیز عبارتند از «علم دین»، «تقوی»، «زهد» و «زی صنفی».


دو) دربارة حوزة تهران


سه) مؤسس وسرپرست حوزة امام رضا(ع


چهار) تاریخچه‌ای فشرده و جایگاه علمی و هویت سازمانی حوزة علمیة امام­رضا(ع) و مدارس تابعه:


1. پيشینه، و جايگاه تاریخی وعلمي، و کنونی مدرسه­‌ علميه­‌ رضائيه:


الف) سوابق و تاريخچة مدرسة علمية رضائيه: مدرسه رضائيه در یکی از محل­های قدیمی تهران (خیابان آیت الله شهیدمصطفی خمینی (ره) [بهارستان سابق] پایین­ تر از چهار راه سرچشمه، نرسیده به چهار راه سیروس، مقابل بیمارستان دکتر سپیر) واقع ­شده است. این نهاد علمی دینی که یکی از قدیمی­ ترین مدارس علمیة پایتخت محسوب می­ شود، در نیمه­ دوم قرن یازدهم احداث گردیده. این مدرسه تا قبل از بازسازی آن، به نام بانی­اش مرحوم ملا آقارضا (متوفى 1117) نامبردار بوده است. قدیمی ­ترین سند موجود از سابقه و هویت مدرسه متعلق به سال یکهزار و یکصد و سیزده است. در دانشنامة جهان اسلام، درباره­ این مدرسه چنین آمده است: در ميان مدرسه هاى پيش از عصر قاجارى دو مدرسه مشهورند: يكى مدرسه حكيم هاشم و ديگرى مدرسه رضائيه، هر دو متعلق به قرن دوازدهم درخور ذكرند ... مدرسة رضائيه به ملا آقارضا فيروزآبادى (متوفى 1117) منسوب است (كريمان، ص 306) و ابوالحسن طهرانى (متوفى 1272)، از فقهاى بنام سدة سيزدهم، پيش از سفر علمى به اصفهان و عراق، در همين مدرسه نزد مدرّسى به نامِ سيدآغا، مقدمات علوم را خوانده بود (آقابزرگ طهرانى، طبقات : الكرام، قسم 1، ص 32). (ر ک: دانشنامة جهان اسلام، جلد چهاردهم، مدخل حوزة علمیة تهران) البته نویسندة محترم مدخل، نام مؤسس مدرسه را که مرحوم ملا آقارضا بوده، با نام بازسازندة آن که مرحوم سیدرضا فیروزآبادی بوده در هم کرده است. در دورة پهلوی اول برای توسعة خیابان سیروس، بنا به دستور رضاخان بخشي از مدرسه تخريب شده، امّا مرحوم آیت الله سیدرضا فيروزآبادي (1253 - 1344) ـ که یکی از علمای فعال سیاسی آن دوران بشمار می­رود ـ با مقاومت و مقابله با این اقدام و خرید و انضمام قطعه زمين غربی و توسعه و تجدید بنای آن، از نابودي مدرسه جلوگيري كرده، نام مدرسه از آن زمان به رضائيه تغيير یافته است . به گواهي وقفنامة موجود، ساختمان مدرسه در دهة بیست بازسازی شده است. اطلاعات کتبی موثق قابل توجهی دربارة سابقة تاريخي اين مركز علمی در دست نيست، اما این مقدار روشن است که: از قبل از انتخاب تهران به عنوان پایتخت و توسعة آن، تاکنون، طي حدود دو قرن ونیم گذشته، این مدرسه همواره یکی از مراکز علمی دینی مهم و فعال تهران بشمار می­رفته است. مدرسة رضائیه طی این دورة ممتد، محل تدریس حکما و فقهای برجسته و مهد تربیت برخی شخصیت­های علمی دینی نامدار بوده. این مدرسه در دهة شصت و هفتاد، تحت سرپرستی آيه‌ًْ‌الله بُنابي (حفظه الله) فعاليت می­کرده. در جريان جنگ تحميلي، از میان طلاب آن افزون بر چهل شهيد تقديم انقلاب اسلامی و میهن عزیز شده است. بعد از عزيمت آيهًْ‌الله بنابي به تبريز و احداث مدرسة علمیة بناب، مدتی این مدرسه تحت اشراف حضرت آيهًْ‌الله مهدوي کنی (حفظه الله) اداره مي‌شده است؛ در سال 82 با موافقت آيت الله مهدوي، به حوزة علمية امام رضا(ع) ملحق شده است و از آن تاريخ تحت نظر استاد رشاد اداره مي‌شود. ب) هويت سازماني و جايگاه علمي مدرسه: مدرسه علميه رضائيه اکنون يكي از مدارس تحت پوشش حوزة علمية امام رضا(ع) است و مدرسة مركزي این حوزه قلمداد مي‌گردد. در حال حاضر اين مدرسه به تحصيل طلاب در سطح دو و سه و نیز دروس خارج فقه و اصول اختصاص دارد كه بالغ بر 120 طلبه در دو مقطع ذكر شده و دروس خارج مشغول به تحصيل هستند. اکنون اين مدرسه يكي از مدارس پررونق در دروس سطوح عالي تهران به شمار مي‌رود. ج) امكانات مدرسه: 1. بیست واحد مَدرَس. 2.شبستان اصلی . 3. سالن اجتماعات، 4. كتابخانه. 5. رايانه­ سرا و پایگاه اطلاع­رسانی. 6. واحدهای دفتری. 7. آشپزخانه. د) سازمان نيروی مدرسه: نيروي انساني و شمار كاركنان مدرسه به شرح ذيل مي‌باشد: 1) مديريت 2) دفتردار1 نفر 3) معاون آموزش حوزه امام رضا(ع) و متصدي امور طلاب و دبيرخانه 2 نفر 4) معاون پژوهش حوزه‌ي علميه امام رضا(ع) و متصدي خدمات پژوهشي و كتابداري 3 نفر. 5‍ ) معاون تهذيب و امور فرهنگي 2 نفر. 6) مدرسين تمام وقت و نيمه وقت 28 نفر . 7) آشپز 2 نفر 8) خدام 3 نفر نكته: به دليل فرسودگي ساختمان مدرسه باتوجه به موقعيت مكاني‌ آن، ضروري است كه تجديد بنا شود تا از ظرفيت و موقعیت آن استفاده بهينه صورت گیرد. و) موقوفات مدرسه: ـ تصویر حکم مقام معظم رهبری: 2. پيشینه، جايگاه علمي، و کنونه­ مؤسسهء آموزش عالي حوزوي امام رضا(ع) الف) سوابق و تاريخچة مؤسسه: با توجه به پیشینه و حضور ممتد و تاثیرگذار استاد رشاد در عرصة مباحث علمی فکری معاصر، ونیاز فزایندة جامعة حوزوی کشور به این مباحث، ايشان در سال 1378 ، مركزي را با عنوان مجمع معارف اسلامي با هدف ارائة مباحث فكري و الهیاتی جديد، و توسعة فعاليت‌هاي حوزة علمية امام رضا(ع)، در محل مدرسة ثامنية فعلي تأسيس كردند. در آن زمان و به تدريج، سلسله دروسي در زمينه‌هاي علوم عقلي بويژه تاريخ فلسفه، فلسفة غرب، فلسفة اسلامي، معرفت‌شناسي، فلسفة دين و كلام جديد، منطق، زبان تخصصي، ديگر مهارت‌هاي مورد نياز فضلا و طلاب، با حضور اساتيدي از حوزويان روشن‌بين و دانشگاهيان فاضل، در این مجمع برگزار شد. در ادامة فعاليت‌ها، دروس رايج حوزوي نيز در آن دائر گرديد و رفته رفته مجمع معارف، به عنوان یکی از مدارس علميه‌ي وابسته به حوزة علمية امام رضا(ع) ملحق شد، در سال 1385 با اخذ مجوز از مركز مديريت حوزة علمية قم، مجمع معارف به مركز رشتة تخصصي كلام تبديل شد، سپس در سال 1387 با صدور مجوز برگزاري سطح دو رشتة تخصصي فلسفه از سوی شورای گسترش حوزه­ های علمیة کشور، به عنوان نخستين مركز حوزوي چند رشته‌اي كشور شناخته شد، در سال 1388 با اعطاي مجوز رسمي از سوي مديريت حوزه‌هاي علميه كشور (قم) به عنوان اولين تجربه در تاسيس اين نوع واحدهاي علمي حوزوي، مركز رشته‌هاي تخصصي امام رضا(ع) به مؤسسة آموزش عالي حوزوي ارتقاء يافت. ب) هويت سازماني و جايگاه علمي مؤسسه: مؤسسة آموزش عالي حوزوي امام رضا(ع) كه موسسه‌اي است با اساسنامه و هويت سازماني مستقل يكي از واحدهاي علمي آموزشي مرتبط به حوزة علمية امام رضا(ع) است و در حال حاضر مؤسسه در سطوح دو و سه رشته‌هاي تخصصي فلسفه، كلام، حقوق عمومي، حقوق خصوصي و جزا، داراي 350 دانش‌پژوه است. این مؤسسه همه ساله از ميان طلاب و فضلاي واجد شرائط سراسر كشور، طبق برنامه‌اي معين و ضوابط حوزه‌هاي علميه، شماري از داوطلبان را پذيرش مي‌كند، مدرسين مؤسسه از ميان اساتيد فاضل و با تجربة حوزه‌ها و دانشگاه‌ها برگزيده مي‌شوند. مؤسسة آموزش عالي حوزوي امام رضا(ع) هر چند مركز علمي جواني است اما دستگاهي بالنده و رو به ارتقاء است، و برنامه‌هاي جديدی را در زمینة پژوهش و تربیت نیرو در دستور كار خود دارد؛ از جملة این فعالیت­های علمی اجرای تحقیق در زمینه­های مورد اشاره به انگیزة تولید علوم انسانی اسلامی، برگزاري كرسي‌هاي نظريه‌پردازي، و همایش­ و هم­اندیشی در زمينة مباحث فكري نوپديد، و برپايي دوره‌هاي علمي و كارگاه‌هاي مهارت‌آموزي جهت رفع نيازمندي‌هاي فضلا و طلاب حوزه‌هاي علمية تهران است. براساس پاره‌اي مذاكرات و تفاهمات اوليه با مسؤولين برخي مراكز فرهنگي و دستگاه‌هاي اجرايي، مؤسسة آموزش عالي امام رضا(ع)، دوره‌هاي تخصصي‌يي را اختصاصاً براي افراد واجد شرائط معرفي شده از سوي نهادها و در جهت رفع نياز این دستگاهها به نيروي انساني متخصص و كارشناس ديني، برگزار كرده است. توافق با مسؤولین قوة قضائیه در مورد تربیت نیروی قضایی و جذب دانش­آموختگان مؤسسه از جملة این برنامه­ هاست. ج) امكانات مؤسسه: به جهت جديد‌التأسيس بودن مؤسسه و وجود پاره­ای مشكلات در تامين منابع مورد نياز، و فقدان پشتوانة كافي مالي، مرافق و امكانات درخوري در اختيار آن نيست. در حال حاضر مؤسسه در يك ساختماني استيجاري مستقر است. فضاي فيزيكي و امكانات سخت‌افزاري مؤسسه بشرح زير است: 1. ده باب مَدرس براي برگزاري دروس بطور متناوب، 2. سالن چند منظوره جهت برگزاري اجتماعات و مراسم، 3. اطاق رايانه و كتابخانة تخصصی، 4. قسمت دفتري و امکانات اداري محدود، 5. تعدادی اطاق ، برای استراحت بين دروس استادان ، و محل مباحثة جمعي طلاب و دانش‌پژوهان. 6. حياط. د) سازمان نيرو و شمار كاركنان مؤسسه: 1. رييس مؤسسه، 1 نفر، 2. مدير مؤسسه، 1 نفر، 3. امور دفتري و اداري، 1 نفر، 4. معاون مؤسسه (و نيز متصدي آموزش و امور طلاب) 1 نفر، 5. معاون پژوهش، 1 نفر، 6. متصدي امور فرهنگي و تهذيب، 1 نفر، 7. مدرسين، بر حسب نياز، در حال حاضر 12 نفر، 8. خدام و نگهباني، 1 نفر، تذكر: به دليل مشكلات مالي، برغم محدود بودن پست‌هاي سازمان مؤسسه، افراد همگي تصدي بيش از يك جايگاه سازماني را بر عهده دارند. 3- پيشینه، جايگاه تاریخی وعلمي، و کنونه­ مدرسه علميه محمديه: الف) سوابق و تاريخچة مدرسة علمية محمديه: مدرسه [خان] محمديه یکی از مدارس پرسابقة حزة تهران به شمار می­رود. این مدرسه در سال 1300 هجري قمري تأسيس و در سال 1379 الي 1381 هجري شمسي بازسازي شده است، كه در فرايند تجديد بنا توسط اوقاف با تاييد سازمان ميراث فرهنگي يك طبقه بر آن افزوده شده است. ب) هويت سازماني و سطح علمي مدرسه: مدرسه علميه محمديه يكي از مدارس تحت پوشش حوزه علميه امام رضا(ع) كه زير نظر حضرت حجهًْ‌الاسلام والمسلمين رشاد اداره مي‌شود مي‌باشد، در مقطع مقدمات و سطح يك فعاليت مي‌كند و بالغ بر يكصد طلبه در پايه‌هاي 1 تا 3 در آن شاغل به تحصيل هستند. ج) امكانات مدرسة محمديه: 1. 22 حجره براي طلاب شب خواب 2. آشپزخانه با ظرفيت 120 پرس پخت غذا 3. كتابخانه با مخزن كتاب 50 متر مربعي 4. اطاق سايت و رايانه با ظرفيت نصب 12 دستگاه كه فعلاً فاقد تجهيزات كافي است 5. تعداد كلاس (مدرس‌ها) به تعداد 5 سالن د ) سازمان نيرو و شمار نفرات: شمار افراد شاغل در مدرسه: به شرح ذيل مي‌باشد: 1) مديريت 1 نفر 2) دفتردار 1 نفر 3) معاون آموزش و متصدي طلاب 2 نفر 4) ‌معاون پژوهش و متصدي خدمات پژوهشي 2 نفر 5) معاون تهذيب و متصدي امور فرهنگي 2 نفر 6)‌ مدرسين تمام وقت 5 نفر و نيمه وقت و پاره وقت متغير بر حسب نياز. 7) خدام 3 نفر 8) آشپزخانه 2 نفر و) موقوفات مدرسه: ـ تصویر وقفنامة مدرسه: 4- پيشینه، جايگاه علمي، و کنونه­ مدرسهء علميه ثامنيه: الف) سوابق و تاريخچة مدرسة علمية ثامنيه: اين مدرسه كه نخست به‌صورت منزل مسكوني و خانه قديمي مورد استفاده بوده و از سوي مالك آن جهت امور ديني واگذار شده و سپس توسط حضرت آيهًْ‌الله مجتبي تهراني با تشريفات قانوني در تاريخ 19/5/1370 به استاد رشاد واگذار گرديده و بعد از تجديد بنا توسط ايشان به عنوان مدرسه علميه وقف گرديده است و پرونده اوقافي‌اي براي آن در اداره اوقاف تشكيل شده و از سوي متولی محترم به نام ثامنيه ناميده شده است. اين ساختمان در سه طبقه و يك زيرزمين بنا شده است و امكانات تحصيلي و رفاهي لازم براي حدود يكصد نفر روزانه و 40 نفر شبخواب را داراست. ب) هويت سازماني و سطح علمي مدرسه: مدرسه علميه ثامنيه يكي از مدارس وابسته به حوزه علميه امام رضا(ع) است كه تحت نظر و هدايت استاد اداره مي‌شود مي‌باشد. اين مدرسه اكنون به تحصيل طلاب سطح دو و پايه‌هاي 4 و 5 اختصاص يافته است. ج) امكانات مدرسه: 1. 10 حجره براي طلاب شب‌خواب، 2. كتابخانه با مخزن كتاب 50 متر مربعي، 3. اطاق سايت و را يانه با ظرفيت نصب 6 دستگاه كه فعلاً فاقد تجهيزات كافي است. 4. تعداد 4 كلاس (مدرس) مناسب، 5. شبستان مجهز براي مراسم و همايش‌ها. 6. زير زمين براي اجتماعات داخلي. د) سازمان نيرو و شمار نفرات: تعداد كاركنان شاغل در اين مدرسه به شرح ذيل مي‌باشد: 1) مدير 1نفر 2) دفتردار 1 نفر 3) معاونت آموزش و امور طلاب و متصدي و دبيرخانه 2 نفر 4) معاون پژوهش متصدي خدمات پژوهشي 2 نفر 5) معاون تهذيب و امور فرهنگي 2 نفر 6) مدرسين تمام وقت 4 نفر و اساتيد نيمه وقت و پاره وقت متغير بر حسب نياز 7) خدام 3 نفر. نكته: از آنجايي كه ساختمان اين مدرسه فاقد محوطه باز كافي و حياط مناسب مي‌باشد، ضروري است زمين‌هاي متروكة جنوبي و غربي آن ابتياع و با تغيير وضعيت ضميمة مدرسه گردد.